Wat is kleurenblindheid (daltonisme)?
Kleurenblindheid — ook wel daltonisme genoemd, naar de scheikundige John Dalton die er zelf aan leed — is een aangeboren afwijking in de kegeltjes van het netvlies. De meest voorkomende vorm is rood-groen kleurenblindheid, die bij circa 8% van alle mannen en 0,5% van de vrouwen voorkomt. De aandoening is erfelijk bepaald en kan niet worden genezen.
Er zijn verschillende vormen: de meest voorkomende zijn protanopie (geen roodwaarneming), deuteranopie (geen groenperceptie) en tritanopie (blauw-geel, zeldzamer). Bij anomale trichromaten werken de kegeltjes wel, maar met verminderde gevoeligheid.
Screening & diagnose — de anomaloscoop
De meest nauwkeurige methode voor het vaststellen van kleurenblindheid is de anomaloscoop — de zogenoemde gouden standaard voor rood-groene kleurenblindheid. Bij JGK wordt de Heidelberg Multi Color (HMC) Anomaloscoop gebruikt. Hiermee kunnen zowel aangeboren als verworven kleurenzichtstoornissen kwantitatief en kwalitatief worden gediagnosticeerd.
Naast de anomaloscoop gebruikt JGK meerdere aanvullende testen:
• Ishihara-test — pseudoisochromatische platen, snel en effectief voor screening
• HRR-test (Hardy-Rand-Rittler) — screenings- en diagnosetool
• Farnsworth D-15 panel test — discriminatietest voor kleurrangschikking
• Lantaarntest (Giles-Archer) — specifiek voor keuring bij bepaalde beroepen
Na een uitgebreide screening wordt direct het type en de mate van het kleurdefect in beeld gebracht — en kunt u direct het effect van een bril of lenzen als hulpmiddel ervaren. Plan ruim 1 uur in voor onderzoek en advies. Kosten zijn vermeld in de prijslijst.
Beroepskeuze & kleurenzien
Omdat personen met kleurenblindheid voor meer dan 150 beroepen niet in aanmerking komen, ondervinden zij veel hinder van deze afwijking. Voor beroepen als piloot, marineofficier, treinmachinist, brandweerman en elektricien worden strikte eisen gesteld aan het kleurenzien. Ook in de scheepvaart en bij defensie is ongestoord kleurenzien een vereiste.
Belangrijk: Corrigerende lenzen bij kleurenblindheid zijn in de zeevaart en binnenvaart niet toegestaan. Bij de politie was een correctie tot 2023 toegestaan, maar inmiddels niet meer. Het is essentieel om vooraf te informeren of een hulpmiddel in uw specifieke beroep is geaccepteerd.
Bij JGK kan de graad van kleurenstoornis nauwkeurig worden vastgesteld met de anomaloscoop — wat bepalend kan zijn bij uw medische keuring en beroepskeuze. Bij circa 60–70% van de onderzoeken blijken de afwijkingen zo gering dat ze nauwelijks functionele impact hebben. Neem contact op voor meer informatie.
Opties bij kleurenblindheid
Er is geen medische behandeling voor kleurenblindheid, maar er zijn hulpmiddelen die de kleurperceptie in bepaalde situaties verbeteren:
• X-chrom contactlens — een donkerrode lens op één oog; door het verschil in kleurfiltering leert het brein rood en groen beter te onderscheiden
• Gekleurde contactlenzen — diverse tinten kunnen contrast en kleuronderscheid verbeteren
• Speciale brillenglazen — zoals EnChroma-glazen die bepaalde golflengten filteren
• Digitale hulpmiddelen — apps en schermfilters die kleuren aanpassen
De geschiktheid van elk hulpmiddel hangt af van het type en de mate van kleurenblindheid. Een uitgebreid onderzoek bij JGK bepaalt wat voor u de beste optie is.
Chromagen™ contactlenzen bij kleurenblindheid
Kleurenblindheid is niet alleen met een bril te corrigeren — ook met de speciale Chromagen™ filter contactlenzen is het kleuronderscheidend vermogen aanzienlijk te verbeteren. Deze lenzen zijn zowel met als zonder sterkte leverbaar en worden geproduceerd door Cantor & Nissel in Engeland, als enige met Amerikaanse FDA-goedkeuring.
De Chromagen™-filters zijn gebaseerd op een verandering van de golflengte van elke kleur die het oog binnenkomt. In 50% van de gevallen is een filter op slechts één oog voldoende voor het gewenste resultaat. Met contactlenzen is het kleurverschil aan de buitenkant niet zichtbaar — het kleurenfiltergedeelte bedekt vrijwel uitsluitend de pupil.
Het onderzoekstraject bij JGK omvat: oogmeting, dominantietest, spierfuncties, oogdrukken, topografische meting van de oogvorm en biomicroscopie. Op basis van de uitgebreide kleurentests wordt bepaald welk filter het meest effectief is voor uw specifieke kleurdefect.
• Leverbaar in vrijwel alle sferische sterktes
• Ook te combineren met uw dagelijkse bril
• Niet-curatief — helpt bij het onderscheiden van kleuren
• Aanwenperiode nodig; nacontroles inbegrepen
Achromatopsie & hemeralopie
Achromatopsie is een zeldzame, ernstige vorm waarbij de kegeltjes volledig afwezig of niet-functioneel zijn. Mensen met achromatopsie zien de wereld uitsluitend in zwart-wit en grijstinten — vergelijkbaar met een zwart-wittelevisiescherm. Naast het ontbreken van kleurwaarneming is er een sterke lichtgevoeligheid (fotofobie): zelfs een kleine hoeveelheid daglicht kan ernstige, pijnlijke klachten veroorzaken. Daarnaast is de gezichtsscherpte verminderd en treedt vaak nystagmus op (onwillekeurige oogbewegingen).
Een zeer donkere bril of speciale donkere contactlenzen helpt de hoeveelheid licht te reduceren en daarmee de klachten te verlichten. Daarnaast zijn low-vision hulpmiddelen en begeleiding zeer nuttig. Heeft u interesse in zeer donkere contactlenzen? Neem contact op om het effect van dit hulpmiddel te testen.
Hemeralopie (nachtblindheid) is een verminderd vermogen om goed te zien in situaties met weinig licht. Mensen met hemeralopie hebben moeite objecten in het donker te onderscheiden, zelfs bij enige verlichting. Oorzaken zijn onder meer een tekort aan vitamine A, genetische aandoeningen of schade aan het netvlies. De mate van nachtblindheid kan worden vastgelegd met een adaptometer.
Meer informatie: Achromatopsie pagina →
Afspraak kleurenblindheid onderzoek
Bij dit onderzoek krijgt u, als u dat wenst, een proeflens in waarmee het effect op uw kleurzien kan worden beoordeeld. Deze lens kan de kleur van uw oog beïnvloeden — neem daarom iemand mee die met u meebeoordeelt of dit al dan niet storend is.
Afspraak inplannen