Keratoconuslenzen

Wat is keratoconus?

Keratoconus is een progressieve oogaandoening waarbij het hoornvlies — het doorzichtige voorste deel van het oog — geleidelijk dunner wordt en een kegelvorm aanneemt in plaats van de normale bolronde vorm. Het woord is afgeleid van het Griekse keratos (hoorn) en het Latijnse conus (kegel).

De aandoening treedt doorgaans op rond de puberteit en kan zich over een periode van tien tot twintig jaar verder ontwikkelen. Na het veertigste levensjaar stabiliseert keratoconus zich meestal. Bij ernstige keratoconus puilt het hoornvlies kegelvormig naar voren uit, waardoor lichtstralen niet meer netjes op één punt op het netvlies worden gebundeld. Dit leidt tot wazig en vervormd zicht, halo's rondom lichtbronnen, lichtgevoeligheid en in ernstige gevallen een sterk verminderde gezichtsscherpte.

Een gewone bril of standaard zachte contactlens corrigeert dit onvoldoende: het corrigerende oppervlak volgt de onregelmatige vorm van het hoornvlies en maskeert de onregelmatigheid niet. Speciale keratoconuslenzen zijn daarom het meest effectieve hulpmiddel voor een scherp, stabiel zicht.

Welke lens past bij uw stadium?

Vroeg stadium
In het vroege stadium kan een dikke zachte keratoconuslens — speciaal ontworpen voor onregelmatige hoornvliezen — voldoende correctie bieden. Door het bijzondere design en de extra dikte corrigeren deze lenzen lichte onregelmatigheden en zitten ze comfortabeler dan een standaard zachte lens.

Middenstadium — RGP keratoconuslenzen
Naarmate keratoconus vordert geeft een vormstabiele (RGP) keratoconuslens de beste resultaten. Speciaal voor keratoconus ontwikkelde designs — zoals de Rose K, KBA of McGuire — sluiten nauwer aan op het onregelmatige hoornvlies dan standaard harde lenzen. Het harde optische oppervlak maskeert de kegelform en de ruimte tussen lens en hoornvlies wordt gevuld met traanvloeistof, wat als uniforme corrigerende laag werkt.

Gevorderd stadium — hybride en scleralenzen
Bij ernstige keratoconus zijn semi-scleralenzen of volledige scleralenzen de aangewezen optie. Deze grotere lenzen overbogen het hoornvlies volledig en rusten op het oogwit, waardoor ze de kegelvorm volledig neutraliseren en ook bij ernstige vervorming scherp zicht geven. Hybride lenzen — een combinatie van een harde kern en een zachte rok — bieden een tussenoplossing met de visuele voordelen van een harde lens en het draagcomfort van een zachte.

Het aanmeetproces bij JGK

Het aanmeten van keratoconuslenzen vraagt om precisie en ervaring. Bij JGK wordt de exacte hoornvliestopografie in kaart gebracht met een corneatopograaf en een OCT-scan (optische coherentietomografie), die de dikte en het verloop van het hoornvlies nauwkeurig vastlegt. Op basis hiervan selecteert onze specialist het meest passende lensdesign.

Omdat de vorm van het hoornvlies bij keratoconus per persoon sterk verschilt — en soms ook per oog — worden lenzen in veel gevallen volledig op maat gemaakt. Na de eerste aanpassing volgen proefperiodes en nacontroles om de pasvorm, centrage en het zicht te optimaliseren. Waar nodig werkt JGK samen met de behandelend oogarts, met name rondom crosslinking-behandelingen of andere chirurgische ingrepen.

Keratoconuslenzen vallen onder medische contactlenzen en worden vergoed vanuit de basisverzekering, mits er een medische indicatie is afgegeven door de oogarts. JGK kan de declaratie voor u verzorgen bij alle grote zorgverzekeraars.

Piggy-back systeem

Bij het piggy-back systeem wordt een vormstabiele harde contactlens geplaatst bovenop een zachte draaglens. U zet eerst een zachte lens in en plaatst daar een harde keratoconuslens op. Dit klinkt ingewikkeld maar werkt in de praktijk uitstekend en biedt veel flexibiliteit bij de correctie van keratoconus.

Het voordeel van dit systeem is dat de drukverdeling op het hoornvlies beter is, de gevoeligheid voor stofdeeltjes sterk afneemt en het draagcomfort verbetert ten opzichte van een harde lens alleen. Het piggy-back systeem is vergelijkbaar met een hybride lens, maar biedt nog meer aanpassingsmogelijkheden — omdat beide lenzen apart instelbaar zijn.

Intacs — corneale ringen

Intacs zijn kleine halfronde kunststof ringen die operatief in het hoornvlies worden aangebracht. Oorspronkelijk gebruikt voor de correctie van lichte bijziendheid, zijn Intacs bij keratoconus bijzonder effectief gebleken. De verdunde cornea wordt met behulp van deze ringen afgevlakt, waardoor de kegelvorm vermindert en contactlenzen beter passen.

Na een Intacs-ingreep wordt vaak aanvullend een zachte keratoconuslens gebruikt om de resterende onregelmatigheid te corrigeren. Intacs stoppen de progressie van keratoconus niet, maar verbeteren wel de vorm van het hoornvlies en maken verdere lenscorrectie eenvoudiger en effectiever. De behandeling is uitvoerbaar zolang de cornea voldoende dikte heeft.

Crosslinking (CXL) — progressie stoppen

Corneale crosslinking (CXL) is de enige behandeling die de progressie van keratoconus daadwerkelijk kan stoppen. Bij keratoconus zijn de verbindingen tussen de collageenvezels in het hoornvlies onvoldoende stevig, waardoor de cornea uitstulpt en dunner wordt. Crosslinking versterkt deze moleculaire banden, waardoor de cornea stugger en stabieler wordt.

De behandeling wordt uitgevoerd met riboflavine (vitamine B2) druppels in combinatie met ultraviolet-A licht (UVA). In de meeste gevallen (circa 65%) treedt er na crosslinking ook een aantoonbare verbetering en dikte-toename van het hoornvlies op. Bij progressieve keratoconus is CXL vrijwel altijd de eerste stap.

Crosslinking is niet altijd mogelijk bij een te dunne cornea (onder 400 micron), bij actieve ooginfecties zoals herpes, of bij bepaalde andere cornea-aandoeningen. Uw oogarts beoordeelt of CXL voor u geschikt is. Na crosslinking blijven contactlenzen in de meeste gevallen noodzakelijk voor een goede gezichtsscherpte — JGK begeleidt u hierin volledig.

Corneatransplantatie & post-graft lenzen

Bij 10 tot 15 procent van de keratoconuspatiënten is uiteindelijk een hoornvliestransplantatie (keratoplastiek) noodzakelijk. Hierbij worden één of meerdere lagen van het hoornvlies vervangen door donorweefsel. Na de transplantatie is het hoornvlies weliswaar stabieler, maar nog altijd onregelmatig van vorm — waardoor contactlenzen ook na de operatie vrijwel altijd nodig blijven.

Speciaal voor deze situatie zijn er post-graft contactlenzen, zoals de Rose-K post-graft, die een aangepaste geometrie hebben die aansluit op de bijzondere vorm van een getransplanteerd hoornvlies. JGK heeft ruime ervaring met het aanpassen van lenzen na een keratoplastiek en werkt nauw samen met de behandelend oogarts voor optimale resultaten.

Hogere-orde aberraties bij keratoconus

Naast de refractieve afwijking veroorzaakt keratoconus ook zogeheten hogere-orde aberraties (HOA's) — met name coma en trefoil — die zelfs met een goed passende lens tot wazig of "spookachtig" zicht leiden. Dit uit zich in klachten als:

• Halo's rond lichtbronnen (straatlantaarns, koplampen)
• Dubbelzien of ghosting — meervoudige schaduwbeelden van letters of lichten
• Starburst-effecten bij nachtrijden of in de schemer
• Verminderde contrastgevoeligheid en vermoeiende ogen

Standaard keratoconuslenzen corrigeren de grofste onregelmatigheid van het hoornvlies maar lossen HOA's niet altijd volledig op. Meer hierover leest u op de pagina sferische aberraties.

Meetinstrumenten bij keratoconus

Een nauwkeurige meting is de basis van een goede keratoconuslens. Bij JGK wordt gebruik gemaakt van een corneatopograaf (Medmont) voor het in kaart brengen van de hoornvlisvorm, een Eaglet Eye Surface Profiler (ESP) met meer dan 250.000 meetpunten voor de exacte oogvorm inclusief sclera, en een OCT voorsegmentscan voor gedetailleerde dikte- en vormanalyse van de cornea. Met de ESP is het aanmaken van een oogafdruk in vrijwel alle gevallen overbodig geworden.

Scleralenzen bij keratoconus

Scleralenzen zijn grote harde contactlenzen met een diameter van 14 tot 25 mm die volledig over het hoornvlies heen vallen en rusten op het oogwit (sclera). Doordat ze het hoornvlies niet raken, zijn ze uitermate geschikt bij alle vormen van keratoconus, keratoglobus, pellucid marginal degeneration, na een hoornvliestransplantatie en na laserbehandelingen. JGK beschikt over de meest geavanceerde apparatuur voor individuele aanpassing van scleralenzen en werkt samen met vrijwel alle Europese lensfabrikanten voor maatwerk.

Vergoeding door zorgverzekeraar

Keratoconuslenzen worden in Nederland vergoed vanuit de basisverzekering, mits uw oogarts een medische indicatie heeft afgegeven. Dit geldt voor RGP-lenzen, scleralenzen, hybride lenzen en post-graft lenzen. JGK verzorgt de volledige declaratie bij alle grote zorgverzekeraars. Neem contact op voor meer informatie over uw specifieke situatie en vergoedingsmogelijkheden.

Soorten keratoconus

Keratoconus komt in verschillende vormen voor. De meest bekende is de centrale of nippelvorm, waarbij de uitstulping centraal in het hoornvlies zit. Bij een keratoglobus is het gehele hoornvlies verdund en bol. De pellucid marginal degeneration is een zeldzamere vorm waarbij de onderste rand van het hoornvlies verdund is. Elk type vraagt om een andere lensoplossing — bij JGK wordt de juiste keuze altijd gemaakt op basis van een uitgebreide meting en persoonlijk advies.