Wat is nachtblindheid?
Wanneer u 's avonds in het donker minder goed kunt zien terwijl bij voldoende licht het zicht goed is, kan dat wijzen op nachtblindheid. Bij de overgang van licht naar donker hebben de ogen even tijd nodig om te wennen, maar normaal verbetert het zicht na korte tijd vanzelf. Als dit niet gebeurt, of wanneer het erg lang duurt, is er mogelijk sprake van een afwijkende donkeradaptatie.
De medische naam voor nachtblindheid is hemeralopie. De aandoening treedt aan beide ogen tegelijk op; nachtblindheid aan één oog wijst op een andere oogziekte.
Hoe werkt het oog in het donker?
In het netvlies liggen twee soorten lichtgevoelige cellen: de kegeltjes (voor scherp zien en kleuren bij daglicht) en de staafjes (voor zicht bij schemer en duisternis). Bij nachtblindheid functioneren de staafjes niet of niet goed, waardoor de donkeradaptatie verstoord is.
Gevolgen in de praktijk: problemen met lopen, fietsen en autorijden in het donker, en onzekerheid bij snelle wisselingen tussen licht en donker.
Oorzaken van nachtblindheid
• Retinitis pigmentosa — erfelijke degeneratie van staafjes en kegeltjes; meest voorkomende erfelijke vorm (circa 1 op 3.500 mensen)
• Tekort aan vitamine A
• Maculadegeneratie (ARMD)
• Pathologische bijziendheid (myopie)
• Bepaalde medicatie (bijv. phenothiazines)
• Neveneffect na refractieve chirurgie (LASIK, PRK)
Verschijnselen bij nachtblindheid
Bij nachtblindheid kunt u in het donker niets of bijna niets zien, terwijl bij voldoende licht het zicht goed is. Mensen met nachtblindheid hebben veel moeite en tijd nodig om aan het donker te wennen wanneer ze uit een helder verlichte ruimte komen. De aandoening maakt onzeker bij lopen, fietsen en zeker ook bij autorijden op onverlichte wegen.
Vitamine A en nachtblindheid
De lichtgevoelige staafjes hebben vitamine A nodig om goed te functioneren. In de staafjes zit een pigmentstof die is opgebouwd uit eiwitten en een stof die lijkt op vitamine A. Als er licht op de staafjes valt, splitst het pigment in delen. Het pigment moet vervolgens worden opgebouwd — daarvoor is vitamine A uit het bloed nodig. Bij een tekort wordt de aanmaak verstoord en functioneren de staafjes niet goed.
Goede en gevarieerde voeding is belangrijk voor gezonde ogen. Let goed op wanneer u medicijnen gaat gebruiken, of wanneer u een vitamine-A-arm dieet volgt.
Nachtblindheid voorkomen
Erfelijke nachtblindheid is niet te voorkomen. Het risico op de niet-erfelijke variant kan wel worden beperkt: goede, gevarieerde voeding en de ogen regelmatig rust geven helpen om niet-erfelijke nachtblindheid te voorkomen. Duisternis activeert de staafjes — te veel kunstlicht kan de ogen moe en overgevoelig maken.
Behandeling van nachtblindheid
Of en hoe nachtblindheid behandeld kan worden, hangt af van de oorzaak:
• Onbehandelde bijziendheid — de juiste bril biedt de oplossing
• Cataract (staar) — een nieuwe lens kan de klachten laten verdwijnen
• Glaucoom — andere medicijnen kunnen de nachtblindheid soms verminderen
• Vitamine A-gebrek — gezonde voeding in combinatie met een voedingssupplement biedt vaak een goede behandeling
• Erfelijke vorm — hiervoor is geen behandeling mogelijk; in het beste geval blijft de situatie stabiel
Bij nachtblindheid is het belangrijk om regelmatig uw ogen te laten controleren.
Nachtzichtbril & contactlenzen
Er bestaat een nachtzichtbril met gele glazen die contrasten duidelijker maakt en fel licht dimt — bijvoorbeeld bij tegemoetkomende koplampen. Door het dragen van deze bril wordt het zicht in het (half)donker scherper. Ook zijn er contactlenzen met deze typische gele kleur verkrijgbaar. Sommige mensen met nachtblindheid hebben baat bij een dergelijke nachtzichtbril of nachtzicht-contactlenzen.
Testen op nachtblindheid
Het onderzoek naar nachtblindheid bestaat uit 2 delen:
Deel 1 — Uitgebreid optometrisch onderzoek: Een niet goed gecorrigeerd oog of cataract kan de oorzaak zijn van verminderd zicht bij schemer. Om mogelijke oorzaken uit te sluiten start het onderzoek met een uitgebreide optometrische controle: sterktebepaling, oogdrukmeting en controle van de ogen van buiten én van binnen. Hierbij worden druppels gebruikt (uitwerktijd ca. 4 uur — zelf autorijden is dan niet mogelijk). Zijn deze gegevens kortgeleden al vastgelegd door uw oogarts of optometrist, dan wordt direct gestart met deel 2.
Deel 2 — Goldmann-Weekers Adaptometer: Na het oogonderzoek wordt een nieuwe afspraak gemaakt. U zit eerst 5–10 minuten in een matig verlichte ruimte, gevolgd door enkele minuten in volledige duisternis. Dan start de meting (ca. 30 minuten). Onder strenge lichtomstandigheden worden de werking van de staafjes en kegeltjes per oog gemeten.
Metingen met de adaptometer
• Absolute Treshold bepaling
• Gevoeligheid van het gehele netvlies
• Objectieve donkeradaptatie
• Visus bij gedempte lichtintensiteit (Comberg's Nyctometer)
• Verstrooiingslicht gevoeligheidsmeting
Dit onderzoek kan van belang zijn voor het verkrijgen of verlengen van uw rijbewijs, of als voorwaarde voor uw nieuwe baan.
Nachtblindheid en autorijden
Om uzelf en anderen te beschermen is het verstandig om bij nachtblindheid in het (half)donker geen auto te rijden, zelfs als er voldoende straatverlichting is. Laat u tijdig onderzoeken als u klachten ervaart bij nachtrijden.
Kosten
Het onderzoek naar nachtblindheid is opgebouwd uit 2 delen. Deel 1 (optometrisch onderzoek) is niet noodzakelijk wanneer dit kort geleden al werd uitgevoerd. De kosten van de meest voorkomende adaptatiemeting vindt u op onze prijslijst. Let op: de kosten kunnen afwijken afhankelijk van de test(en) die worden verricht.
Gerelateerde onderzoeken
Afspraak maken
Objectieve donkeradaptatiemeting. Neem een zonnebril mee en zorg voor vervoer.
ca. 45 min
Meting inplannen →Nog niet zeker? De optometrist beoordeelt uw situatie en stelt een vervolgplan op.
ca. 15–20 min
Oogadvies inplannen →